Bronchusverwijders zijn een soort medicatie die de ademhaling vergemakkelijken door de spieren in de longen te ontspannen en de luchtwegen (bronchiën) te verwijden.
Ze worden vaak gebruikt om langdurige aandoeningen te behandelen waarbij de luchtwegen smal en ontstoken kunnen raken, zoals:
- astma, een veel voorkomende longaandoening die wordt veroorzaakt door een ontsteking van de luchtwegen
- chronische obstructieve longziekte (COPD), een groep longaandoeningen, meestal veroorzaakt door roken, die ademhaling bemoeilijken
Bronchodilatoren kunnen zijn:
- kortwerkend – gebruikt als verlichting op korte termijn van plotselinge, onverwachte aanvallen van ademloosheid
- langwerkend – regelmatig gebruikt om kortademigheid bij astma en COPD onder controle te houden en de effectiviteit van corticosteroïden bij astma
Bronchodilatoren en corticosteroïden
Inhalatiecorticosteroïden zijn de belangrijkste behandeling om ontstekingen te verminderen en opflakkeringen bij astma te voorkomen.
Maar sommige mensen kunnen ook baat hebben bij het gebruik van luchtwegverwijders om de luchtwegen open te houden en de effecten van corticosteroïden te versterken.
Langwerkende luchtwegverwijders mogen nooit zonder corticosteroïden worden ingenomen.
Bij COPD is de eerste behandeling met kort- of langwerkende luchtwegverwijders, waaraan in sommige ernstige gevallen corticosteroïden worden toegevoegd.
Behandeling met corticosteroïden en bronchusverwijders kan het gebruik van afzonderlijke inhalatoren vereisen, maar deze medicijnen worden steeds vaker samen in afzonderlijke inhalatoren geleverd.
Soorten bronchodilatatoren
De 3 meest gebruikte luchtwegverwijders zijn:
- bèta-2-agonisten, zoals salbutamol, salmeterol, formoterol en vilanterol
- anticholinergica, zoals ipratropium, tiotropium, aclidinium en glycopyrronium
- theofylline
Beta-2-agonisten en anticholinergica zijn verkrijgbaar in zowel kortwerkende als langwerkende vormen, terwijl theofylline alleen beschikbaar is in een langwerkende vorm.
Beta-2-agonisten
Beta-2-agonisten worden gebruikt voor zowel astma als COPD, hoewel sommige typen alleen beschikbaar zijn voor COPD.
Ze worden meestal ingeademd met een kleine handinhalator, maar zijn mogelijk ook verkrijgbaar als tabletten of siroop.
Bij plotselinge, ernstige symptomen kunnen ze ook worden geïnjecteerd of verneveld.
Een vernevelaar is een compressor die vloeibare medicatie in een fijne nevel verandert, waardoor een grote dosis van het medicijn kan worden ingeademd via een mondstuk of gezichtsmasker.
Bèta-2-agonisten werken door het stimuleren van receptoren die bèta-2-receptoren worden genoemd in de spieren langs de luchtwegen, waardoor ze ontspannen en de luchtwegen verwijden (verwijden).
Ze moeten met voorzichtigheid worden gebruikt bij mensen met:
- een overactieve schildklier (hyperthyreoïdie) – een aandoening die optreedt als er te veel schildklierhormoon in het lichaam aanwezig is
- hart-en vaatziekte – aandoeningen die het hart of de bloedvaten aantasten
- een onregelmatige hartslag (aritmie)
- hoge bloeddruk (hypertensie)
- diabetes – een levenslange aandoening waardoor de bloedsuikerspiegel van een persoon te hoog wordt
In zeldzame gevallen kunnen bèta-2-agonisten sommige symptomen en mogelijke complicaties van deze aandoeningen verergeren.
Anticholinergica
Anticholinergica (ook bekend als antimuscarinica) worden voornamelijk gebruikt om COPD te behandelen, maar een paar kunnen ook worden gebruikt voor astma.
Ze worden meestal met een inhalator ingenomen, maar kunnen worden verneveld om plotselinge en ernstige symptomen te behandelen.
Anticholinergica zorgen ervoor dat de luchtwegen verwijden door de cholinerge zenuwen te blokkeren.
Deze zenuwen geven chemicaliën af die ervoor kunnen zorgen dat de spieren langs de luchtwegen strakker worden.
Ze moeten met voorzichtigheid worden gebruikt bij mensen met:
- goedaardige prostaatvergroting – waar de prostaatklier groter wordt, wat invloed kan hebben op hoe u plast
- een obstructie van de blaasuitstroom – elke aandoening die de urinestroom uit de blaas beïnvloedt, zoals blaasstenen of prostaatkanker
- glaucoom – een opbouw van druk in het oog
Als u een goedaardige vergroting van de prostaat of een obstructie van de blaasuitstroom heeft, kunnen anticholinergica problemen veroorzaken, zoals moeite met plassen en het niet kunnen ledigen van uw blaas.
Glaucoom kan erger worden als anticholinergica onbedoeld in de ogen komt.
Theofylline
Theofylline wordt meestal in tablet- of capsulevorm ingenomen, maar een andere versie, aminofylline genaamd, kan rechtstreeks in een ader (intraveneus) worden toegediend als uw symptomen ernstig zijn.
Het is onduidelijk hoe theofylline precies werkt, maar het lijkt elke ontsteking (zwelling) in de luchtwegen te verminderen, naast het ontspannen van de spieren die ze bekleden.
Het effect van theofylline is zwakker dan bij andere bronchodilatoren en corticosteroïden.
Het heeft ook meer kans op bijwerkingen, dus wordt het vaak alleen naast deze medicijnen gebruikt als ze niet effectief genoeg zijn.
Theofylline moet met voorzichtigheid worden gebruikt bij mensen met:
- een overactieve schildklier
- hart-en vaatziekte
- leverproblemen, zoals leverziekte
- hoge bloeddruk
- open zweren die zich ontwikkelen op de maagwand (maagzweren)
- een aandoening die de hersenen aantast en herhaalde aanvallen (toevallen) veroorzaakt (epilepsie)
Theofylline kan deze aandoeningen verergeren. Bij mensen met leverproblemen kan het soms leiden tot een gevaarlijke ophoping van medicatie in het lichaam.
Andere geneesmiddelen kunnen ook een abnormale ophoping van theofylline in het lichaam veroorzaken. Dit moet altijd worden gecontroleerd door uw arts.
Ouderen hebben mogelijk ook aanvullende controle nodig tijdens het gebruik van theofylline.
Bijwerkingen
De bijwerkingen van luchtwegverwijders kunnen variëren, afhankelijk van de specifieke medicatie die u gebruikt.
Zorg ervoor dat u de bijsluiter leest die bij uw medicatie wordt geleverd om te zien wat de specifieke bijwerkingen zijn.
Algemene bijwerkingen van luchtwegverwijders zijn onder meer:
- beven, vooral in de handen
- hoofdpijn
- een droge mond
- plotseling merkbare hartslagen (hartkloppingen)
- spierkrampen
- een hoesten
- misselijkheid en overgeven
- diarree
Zwangerschap en borstvoeding
In de meeste gevallen moeten bronchusverwijders normaal worden ingenomen tijdens de zwangerschap of borstvoeding.
Maar praat met uw huisarts als u regelmatig luchtwegverwijders gebruikt en u overweegt een baby te krijgen of denkt dat u zwanger zou kunnen zijn.
Zwangerschap kan invloed hebben op uw astma, dus het is belangrijk om door te gaan met het innemen van uw medicatie en deze regelmatig te laten controleren om er zeker van te zijn dat de toestand onder controle is.
Lees meer over het innemen van medicijnen tijdens de zwangerschap
Interacties met andere geneesmiddelen
Bronchodilatatoren kunnen een wisselwerking hebben met andere geneesmiddelen, die de manier waarop ze werken kunnen beïnvloeden of het risico op bijwerkingen kunnen vergroten.
Enkele van de geneesmiddelen die kunnen interageren met bronchodilatoren (met name theofylline) zijn:
- sommige diuretica, een soort medicijn dat helpt om vocht uit het lichaam te verwijderen
- sommige antidepressiva, waaronder monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers) en tricyclische antidepressiva (TCA’s)
- digoxine, een medicijn dat wordt gebruikt om te behandelen aritmieën
- benzodiazepinen, een type kalmerend middel dat soms als kortdurende behandeling kan worden gebruikt ongerustheid of slaapproblemen (slapeloosheid)
- lithium, een medicijn dat wordt gebruikt om ernstige te behandelen depressie en bipolaire stoornis
- chinolonen, een soort antibiotische medicatie
Dit is geen volledige lijst van alle medicijnen die kunnen interageren met luchtwegverwijders, en niet al deze interacties zijn van toepassing op elk type bronchodilatator.
Lees altijd zorgvuldig de bijsluiter die bij uw medicatie wordt geleverd.
Mogelijk kunt u een specifieke folder vinden op de website geneesmiddelen van A tot Z op de MHRA-website.
Raadpleeg bij twijfel een apotheker of huisarts.