Op 14 december 1990 werd Apogee Software uitgebracht Commandant Keen: Invasion of the Vorticons. Het was de eerste in een reeks van pc-shareware-games die vloeiende, Mario-achtige platforming naar de pc brachten. Het lanceerde ook de legendarische ontwikkelaar id Software. Dit is waarom het speciaal was.
Keen: speelse consolemagie op de pc
Het eerste Commander Keen-spel, Invasie van de Vorticons, is opgesplitst in drie afleveringen die zijn ontworpen voor pc’s met MS-DOS. In de eerste aflevering speel je als Billy Blaze (ook bekend als Commander Keen), een jongen die naar Mars moet reizen om een invasie van hondachtige aliens genaamd Vorticons af te weren.
De aliens hebben je schip ontmanteld en zijn delen over de planeet verspreid. Het is jouw taak om die onderdelen op te halen, zodat je weer naar huis kunt.
Onderweg, Commandant Keen bouwt een meeslepend achtergrondverhaal door middel van speciale fasen. De mini-verhalende scènes presenteren items zoals een pogo-stick en een vreemde taal geschreven in glyphs. Keen pakt ook grillige items op, zoals teddyberen en boeken met het woord “KANT” erop. Dit geeft het spel een speels gevoel van een geniale jongen die van teddyberen houdt maar Immanuel Kant leest.
Op het moment van de release, Keen’s echte prestatie was de vloeiende, Mario-achtige platformgameplay op de IBM-pc. Weinigen dachten dat dit zelfs maar mogelijk was, aangezien side-scrolling platformgames destijds het populairst waren op homevideogameconsoles.
Mensen met pc’s konden echter een voorproefje krijgen van gamen in consolestijl door een gratis game van een BBS te downloaden, dankzij Commandant Keen. Dat was toen magisch.
Laten we, om te begrijpen waarom, terugspoelen en kijken hoe gaming en computergebruik waren in het jaar van Keen’s laat los.
1990: Het jaar van Mario
In 1990 stond de Nintendo Entertainment System-console op het hoogtepunt van zijn succes dankzij soepel scrollende platformgames, zoals Super Mario Bros. 3. Het soepel scrollen van Super Mario Bros. (1985) was de technische doorbraak die het de verbluffende, geweldige app maakte die het was.
Het geheim van Super Mario Bros. 3 was dat elke cartridge een speciale geheugenbeheerchip bevatte die de eigen native scrollmogelijkheden van de NES op het scherm hielp. Andere consoles bevatten ook speciale hardware voor grafische verwerking en versnelling, waardoor games met vloeiende actie relatief eenvoudig te maken zijn.
Aan het eind van de jaren tachtig waren er echter bijna geen IBM PC-compatibele hardware die game-georiënteerde grafische versnellingshardware bevatte. In plaats daarvan werkten programmeurs met standaarden die door IBM waren gemaakt, waaronder CGA, EGA en VGA, die allemaal softwaretrucs vereisten om interessante grafische effecten te creëren.
Vanwege deze technische beperkingen hadden destijds maar heel weinig pc-games geprobeerd het Mario run-and-jump-platform te dupliceren. Het is ook de reden waarom games met een lager tempo, zoals RPG-, strategie- en simulatietitels, destijds de pc-gamemarkt domineerden.
Carmack’s EGA-doorbraak
Met name één programmeur veranderde de toekomstige koers van pc-gamegenres. Halverwege 1990 vond John Carmack, die toen werkte bij een uitgever genaamd Softdisk, een nieuwe grafische techniek uit voor EGA grafische kaarten, genaamd ‘adaptive tile refresh’. Het maakte op slimme manieren gebruik van functies van de EGA-standaard om soepel sub-pixel scrollen te produceren dat vergelijkbaar was met de Mario-spellen.
Kort daarna creëerden Carmack en zijn Softdisk-collega, Tom Hall, een scrollende demo die het eerste niveau van Super Mario Bros. 3. Het heette Gevaarlijke Dave bij inbreuk op het auteursrechtomdat het was gebaseerd op een personage dat is gemaakt door een andere Softdisk-medewerker, John Romero.
Toen Romero de volgende dag aan het werk kwam, werd hij weggeblazen. Hij realiseerde zich dat hij de toekomst van het onafhankelijke succes van het trio – weg van Softdisk – in handen had.
Kort daarna maakten de drie ontwikkelaars, die onder de naam “Ideas from the Deep” werkten, in het geheim een Super Mario Bros. 3 demo terwijl hij nog in dienst was bij Softdisk. Ze gebruikten EGA-graphics en de nieuwe scroll-engine van Carmack. Uiteindelijk gooiden ze het via een vriend naar Nintendo en hoewel het bedrijf onder de indruk was, gaf het het project door.
Binnenkomen Commandant Keen
Rond die tijd nam Scott Miller, de president van shareware-uitgever Apogee Software, contact op met Romero om te vragen of hij voor hem wilde komen werken. Romero presenteerde Miller vervolgens een spelidee ontwikkeld door Carmack en Hall over een geniaal kind dat de melkweg redt met een ruimteschip dat in elkaar is geflanst van reserveonderdelen. Dit werd Commandant Keen.
In de herfst van 1990 sloegen Carmack, Romero en Hall snel de eerste in elkaar Commandant Keen spel, Invasie van de Vorticons. Volgens Romero verzorgde Carmack de engine en de gameplay-programmering en deed Hall het game-ontwerp en de graphics.
Romero codeerde de level-editor, deed de helft van het leveldesign en deed ander productiewerk. Adrian Carmack (geen familie van John) kwam er later bij en droeg wat graphics bij voordat de game uitkwam.
Het episodische sharewaremodel van Apogee was destijds overtuigend. Het gebruikte het losse netwerk van dial-up bulletin board-systemen (BBS’s) om de eerste aflevering van games gratis te verspreiden. Spelers hebben het spel gedownload en als ze het leuk vonden, konden ze een cheque naar Apogee sturen om meer afleveringen te kopen.
Het mooie van shareware is dat het een einde maakte aan de diepgewortelde uitgeverij van pc-games. De laatste vereiste verbindingen met winkels en grote investeringen om schijven en printboxen en handleidingen te dupliceren.
Het shareware-model stelde Apogee ook in staat om te experimenteren met het publiceren van alternatieve genres (zoals console-achtige actieplatformers) die mogelijk gemeden waren door de reguliere uitgevers van pc-games.
“Het maken van Keen shareware was cruciaal voor het succes”, herinnert Romero zich. “Het was gemakkelijk toegankelijk voor iedereen en legaal om rond te gaan. Mensen konden gewoon een exemplaar aan hun vrienden geven om ze iets heel leuks te laten zien, en dat was prima om dat te doen.”
Apogee gepubliceerd Commandant Keen: Invasion of the Vorticons op 14 december 1990, door de eerste aflevering, “Marooned on Mars”, beschikbaar te maken op BBSes. Om de andere twee afleveringen te krijgen, betaalden klanten $ 15 per stuk of $ 30 voor de hele trilogie
Miller zei dat de respons overweldigend was. Typische Apogee shareware-spellen verkochten slechts een paar duizend exemplaren, maar Commandant Keen verkocht 30.000 in slechts een paar maanden, en bijna 60.000 in de komende jaren.
Keen’s Nalatenschap
Het geweldige succes van Commandant Keen bracht een nieuwe toekomst in kaart voor zowel Carmacks, Romero als Hall.
“De eerste maand van de game deed het zo goed dat we alle vier konden stoppen met Softdisk en officieel id Software konden starten op 1 februari 1991,” zei Romero. “En de verkoop van Keen bleef maar stijgen. Tegen het einde van 1991 bedroeg de omzet van Keen vijf [times that of] de eerste maanden.”
id Software zou doorgaan met het maken van andere technisch baanbrekende games, zoals Wolfenstein 3D, ondergangen aardbeving. Maar daarvoor werkte het kwartet aan verschillende andere Commandant Keen shareware-spellen, die elk een succes op zich waren.
In de loop der jaren zijn er verschillende pogingen geweest om de Commandant Keen serie, waaronder een Game Boy Color-versie uit 2001 en een slecht ontvangen mobiele reboot uit 2019 die uiteindelijk werd geannuleerd. Noch vatte de magie van het origineel of de plaats die het in de tijdgeest innam.
Hoe te spelen Commandant Keen op een moderne pc
Als je klassiek wilt spelen Commandant Keen vandaag, Invasie van de Vorticons draait onder emulatie in een pakket dat beschikbaar is op Steam voor $ 4,99. Daar hoort ook het vervolg bij, Commandant Keen in Goodbye Galaxy! Het is de officieel ondersteunde manier om klassiek te spelen Commandant Keen op Windows 10 (of een andere recente versie). Ook kan Commander Genius het spel goed spelen op een Mac.
Als je toevallig een oude MS-DOS-pc in een kast hebt staan, kun je die naar buiten slepen en spelen Commandant Keen zoals het oorspronkelijk bedoeld was. Het scrollt nog steeds net zo soepel als in 1990.
Gelukkige verjaardag, Commandant Keen!