Een stamcel- of beenmergtransplantatie vervangt beschadigde bloedcellen door gezonde. Het kan worden gebruikt om aandoeningen die de bloedcellen aantasten, zoals leukemie en lymfoom, te behandelen.
Stamcellen zijn speciale cellen die worden geproduceerd door beenmerg (een sponsachtig weefsel dat in het midden van sommige botten wordt aangetroffen) en die in verschillende soorten bloedcellen kunnen veranderen.
De 3 belangrijkste soorten bloedcellen die ze kunnen worden, zijn:
- rode bloedcellen – die zuurstof door het lichaam transporteren
- witte bloedcellen – die helpen bij het bestrijden van infecties
- bloedplaatjes – die het bloeden helpen stoppen
Bij een stamceltransplantatie worden alle ongezonde bloedcellen vernietigd en vervangen door stamcellen die uit het bloed of beenmerg zijn verwijderd.
Waarom worden stamceltransplantaties uitgevoerd?
Stamceltransplantaties worden gebruikt om aandoeningen te behandelen waarbij het beenmerg is beschadigd en geen gezonde bloedcellen meer kan produceren.
Transplantaties kunnen ook worden uitgevoerd om bloedcellen te vervangen die beschadigd of vernietigd zijn als gevolg van een intensieve kankerbehandeling.
Voorwaarden waarvoor stamceltransplantaties kunnen worden gebruikt, zijn onder meer:
- ernstige aplastische anemie (beenmergfalen)
- leukemie – een type kanker dat de witte bloedcellen aantast
- lymfoom – een ander type kanker dat de witte bloedcellen aantast
- myeloom – kanker die cellen aantast die plasmacellen worden genoemd
- bepaalde bloed-, immuunsysteem- en stofwisselingsstoornissen – voorbeelden hiervan zijn sikkelcelanemie, thalassemie, ernstige gecombineerde immunodeficiëntie (SCID) en het Hurler-syndroom
Een stamceltransplantatie wordt meestal alleen uitgevoerd als andere behandelingen niet hebben geholpen, de mogelijke voordelen van een transplantatie opwegen tegen de risico’s en u ondanks uw onderliggende aandoening in relatief goede gezondheid verkeert.
Wat houdt een stamceltransplantatie in?
Een stamceltransplantatie kan bestaan ​​uit het nemen van gezonde stamcellen uit het bloed of beenmerg van één persoon – idealiter een naast familielid met hetzelfde of een vergelijkbaar weefseltype (zie hieronder) – en deze over te dragen aan een andere persoon. Dit heet een allogene transplantatie.
Het is ook mogelijk stamcellen uit uw eigen lichaam te verwijderen en later te transplanteren, nadat eventuele beschadigde of zieke cellen zijn verwijderd. Dit heet een autologe transplantatie.
Een stamceltransplantatie kent 5 hoofdfasen. Dit zijn:
- Tests en onderzoeken – om uw algemene gezondheidsniveau te beoordelen
- Oogsten – het proces waarbij de stamcellen worden verkregen voor gebruik bij de transplantatie, hetzij van u, hetzij van een donor
- Conditionering – behandeling met chemotherapie en / of radiotherapie om uw lichaam voor te bereiden op de transplantatie
- Overplanten van de stamcellen
- Herstel
Een stamceltransplantatie ondergaan kan een intensieve en uitdagende ervaring zijn. Meestal moet u een maand of langer in het ziekenhuis blijven totdat de transplantatie begint te werken en het kan een jaar of 2 duren voordat het volledig hersteld is.
Lees er meer over wat gebeurt er tijdens een stamceltransplantatie.
Risico’s van een stamceltransplantatie
Stamceltransplantaties zijn ingewikkelde procedures met aanzienlijke risico’s. Het is belangrijk dat u zich bewust bent van zowel de risico’s als mogelijke voordelen voordat de behandeling begint.
Mogelijke problemen die kunnen optreden tijdens of na het transplantatieproces zijn onder meer:
- graft versus host disease (GvHD) – dit komt voor bij allogene transplantaties wanneer de getransplanteerde cellen de andere cellen in uw lichaam beginnen aan te vallen
- verminderd aantal bloedcellen – dit kan leiden tot Bloedarmoedeovermatig bloeden of blauwe plekken, en een verhoogd risico op infecties
- bijwerkingen van chemotherapie – inclusief ziekte, vermoeidheid, haaruitval en onvruchtbaarheid
Lees meer over de risico’s van een stamceltransplantatie.
Stamceldonatie
Als het niet mogelijk is om uw eigen stamcellen te gebruiken voor de transplantatie (zie hierboven), zullen stamcellen van een donor moeten komen.
Om de kans op een succesvolle transplantatie te vergroten, moeten gedoneerde stamcellen een speciale genetische marker dragen – bekend als een humaan leukocytenantigeen (HLA) – die identiek is aan of sterk lijkt op die van de persoon die de transplantatie ontvangt.
De beste kans op een match is van een broer of zus, of soms een ander naast familielid. Als er geen overeenkomsten zijn in uw naaste familie, zoekt u naar de Brits beenmergregister zal worden uitgevoerd.
De meeste mensen zullen uiteindelijk een donor in het register vinden, hoewel een klein aantal mensen het erg moeilijk of onmogelijk zal vinden om een ​​geschikte match te vinden.
De NHS Blood and Transplant-website en de Anthony Nolan-website meer informatie hebben over stamcel- en beenmergdonatie.