In 1981 bracht Commodore de VIC-20 uit, een goedkope thuiscomputer voor de massamarkt die geweldige videogames bood en een generatie kinderen leerde programmeren. Het verkocht miljoenen eenheden en inspireerde een generatie programmeurs. Dit is wat het speciaal maakte.
De wondercomputer van de jaren 80
Toen de prijs van computercomponenten eind jaren zeventig snel daalde, werd het onvermijdelijk dat een of ander bedrijf een populaire, goedkope en gebruiksvriendelijke computer voor de massa zou introduceren. Dat bedrijf bleek Commodore te zijn – en de computer heette de Commodore VIC-20.
De VIC-20 dankt zijn naam aan zijn VIC grafische chip (“VIC” is een afkorting voor “Video Interface Chip”) en het nummer “20”, omdat het vriendelijk klonk. Vanaf het begin diende de VIC-20 een belangrijk strategisch doel: Commodore was bedoeld om de concurrentie van Japanse computerfabrikanten voor te zijn met een goedkope machine voor de massamarkt.
De VIC-20, die vanaf het begin was ontworpen om aan die behoeften te voldoen, maakte gebruik van de relatief goedkope MOS 6502 CPU en bevatte slechts 5 kilobyte RAM (waarvan slechts ongeveer 3,8 KB beschikbaar werd gesteld in BASIC). Het bevatte ook een tekstdisplay met slechts 22 kolommen, wat zijn aantrekkingskracht als productiviteitsmachine drastisch beperkte. Maar de VIC-grafische chip speelde videogames in kleur, met graphics die aantoonbaar de Atari 2600 overtroffen, die destijds de regerende videogameconsole in de VS was.
Vanwege zijn erfgoed als een machine die is ontworpen om te concurreren met Japanse fabrikanten, maakte de VIC-20 zijn oorspronkelijke debuut in Japan als de VIC-1001 eind 1980. Dat model bevatte enkele extra functies, zoals katakana-karakterondersteuning voor de Japanse markt, maar het was verder bijna identiek aan de VIC-20 die het volgende jaar in de VS zou worden gelanceerd.
Toen hij in mei of juni 1981 in de VS werd gelanceerd (meldt een conflict, en sommige eenheden waren begin 1981 in handen van recensenten), maakte de VIC-20 furore met zijn verbluffend lage prijs van $ 299,95 (ongeveer $ 885 vandaag). Concurrerende instapmodellen zoals de Atari 400 en de TRS-80 Color Computer kosten respectievelijk $ 399 en $ 499. (Rond diezelfde tijd werd een 16K Apple II Plus verkocht voor maar liefst $ 1195, waardoor het volledig in een andere klasse terechtkwam.)
Voor de Amerikaanse marketingcampagne van de VIC-20 huurde Commodore Star Trek acteur William Shatner om te verschijnen in gedrukte en tv-commercials, met de vraag: “Waarom zou je alleen een videogame kopen?” en de machine aanprijzen als de ‘wondercomputer van de jaren tachtig’.
En dat was een wonder: de Commodore VIC-20 was de eerste computer die een miljoen stuks verkocht, wat hij in zijn eerste jaar op de markt bereikte. Tegen het einde van zijn run in januari 1985 had het in totaal 2,5 miljoen eenheden verkocht – destijds fenomenale verkoopcijfers.
Hoe was het gebruik van een VIC-20?
De meeste mensen met een VIC-20 sloten de computer aan op een televisietoestel thuis voor weergave, en als ze programma’s schreven in de ingebouwde programmeertaal BASIC, zouden ze die op een cassettebandje opslaan met behulp van de Commodore 1530 Datasette-drive. Commerciële software kan worden uitgevoerd op plug-in ROM-cartridges (zoals vaak het geval was bij games) of geladen vanaf een cassettebandje. Sommige meer gevorderde eigenaren hebben ook programma’s gedownload van BBS’en dankzij de goedkope VIC-modem die beschikbaar is voor de VIC-20.
Commodore kreeg veel lof (zoals in deze recensie van BYTE Magazine) voor de kwaliteit van de documentatie bij de VIC-20, die computerbeginners leerde hoe ze de machine moesten gebruiken en hoe ze BASIC-programma’s moesten schrijven.
Hoewel hij ogenschijnlijk in staat was om je budget in evenwicht te brengen of als tekstverwerker te dienen, was de VIC-20 ook geweldig voor kinderen om videogames te spelen. De VIC-20 bevatte een enkele Atari-compatibele joystickpoort die een wereld van actietitels ontgrendelde, zoals: Jelly Monsters (een geweldige Pac-Man kloon), Demonen aanval en Gridrunnerdiepe RPG’s zoals Zwaard van Fargoalen zelfs tekstavonturengames van Scott Adams (die naar verluidt enkele van de best verkochte games voor het platform waren).
In een verbazingwekkend stukje trivia programmeerde wijlen Satoru Iwata, voormalig CEO van Nintendo, zijn eerste commerciële spel, Star Battlevoor de VIC-1001 in april 1981. Programmeren van dit Galaxian kloon begon Iwata’s lange carrière in game-ontwikkeling bij HAL Laboratory, wat later culmineerde in zijn grote succes als hoofd van Nintendo in de jaren 2000.
De erfenis van de VIC-20
Hoewel de VIC-20 een commerciële zegen voor Commodore werd en een nieuwe standaard zette voor de low-end van de thuiscomputermarkt, was de grootste impact van de VIC-20 aantoonbaar cultureel. Vanwege de lage kosten werd de VIC-20 een populaire computer voor beginners, en een generatie kinderen over de hele wereld groeide op met het leren programmeren in BASIC op hun VIC-20-computers.
Sommige van die kinderen groeiden op om de moderne softwarewereld om ons heen te ontwerpen. Een van hen was voormalig id Software-programmeur John Carmack, die begin jaren negentig een revolutie teweegbracht in pc-gaming met titels als Wolfenstein 3D, ondergangen aardbeving.
“Ik had TRS-80’s bij Radio Shack en Apple II’s op school gebruikt, maar de VIC was het eerste waar ik me thuis echt op kon toeleggen”, vertelde Carmack aan How-To Geek.
Mijn eerste computer was een VIC-20 met 4 KB ram. https://t.co/5FRhpM9j2F
— John Carmack (@ID_AA_Carmack) 14 oktober 2020
Al op jonge leeftijd verlegde Carmack de grenzen van de VIC-20 met innovatieve programmeertechnieken. “Het was een grote uitdaging om dingen in 4K RAM te passen, en ik maakte demo’s die geleidelijk meerdere programma’s van de tapedrive laadden om de limieten te overschrijden”, zegt hij. “Mijn spiraalgebonden technische referentiehandleiding was aan flarden tot op het punt van desintegratie.”
Het is waarschijnlijk dat veel andere mensen die nu in de techniek werken hebben ook hun start op de VIC-20s in de vroege jaren 1980. Dus in zekere zin is het de wereld van de VIC-20 – we leven er gewoon in.
In termen van de industrie had de VIC-20 een impact op het instellen van een sjabloon voor zijn opvolger, de razend populaire Commodore 64 (C64), die in augustus 1982 werd uitgebracht. Dat succes zou ook het ongedaan maken van de VIC-20 blijken te zijn . De C64 bevatte 64K RAM, betere graphics en beter geluid dan de VIC-20. Aanvankelijk werd de C64 verkocht voor $ 595, maar door de prijzenoorlogen voor thuiscomputers van 1983 daalden de kosten van alle thuiscomputers tot $ 50- $ 200 in de VS, wat een van de katalysatoren was voor de crash van Amerikaanse videogames. Op dat moment bood de nog lagere prijs van de VIC-20 niet veel meer dan zijn spotgoedkope concurrenten, dus trok Commodore in 1985 de stekker uit de VIC-20.
Toch overleefde Commodore en verkocht ongeveer 15 miljoen eenheden van de C64, en introduceerde vervolgens de Amiga voordat hij in het begin van de jaren negentig volledig terrein verloor aan IBM PC-compatibele apparaten. Maar dat kunnen we de VIC-20 niet kwalijk nemen – hij had een succesvolle run en maakte in slechts een paar jaar een behoorlijke indruk op de markt.
Hoe u de VIC-20 vandaag kunt proberen
Als je tegenwoordig wilt proeven van de VIC-20-ervaring op je moderne computer, kun je een emulator zoals VICE downloaden, of zelfs een VIC-20 proberen in deze handige JavaScript-emulator die in je browser draait. Of, als u meer avontuurlijk bent, kunt u zelf een originele vintage machine proberen op te sporen. We raden aan om indien mogelijk een gereviseerde machine op eBay te zoeken.
Vind een Commodore VIC-20 op eBay
Hoe je het ook voor elkaar krijgt, het opnieuw gebruiken van een VIC-20 is een geweldige manier om deze monumentaal belangrijke machine te vieren op zijn 40e verjaardag. Gefeliciteerd met je verjaardag, VIC-20!