Een nieuw boek nodigt lezers uit in de wereld van dendrochronologie
![een foto met boomringen](https://www.sciencenews.org/wp-content/uploads/2020/05/060620_reviews_feat-1028x579.jpg)
Elke boom heeft een uniek patroon van boomringen, en het bestuderen van deze patronen kan wetenschappers helpen meer te weten te komen over klimaten uit het verleden en oude beschavingen.
Tree Story
Valerie Trouet
Johns Hopkins Univ., $ 27
Als je eenmaal door de ogen van een dendrochronoloog naar bomen kijkt, zie je de groene wonderen nooit meer op dezelfde manier. Schil de harde, ruwe schors weg en er is een levend document, geschiedenis vastgelegd in ringen van houten cellen. Elk groeipatroon van een boomring is uniek, omdat de breedte van een ring afhangt van hoeveel water er dat jaar beschikbaar was. Door databases van deze “vingerafdrukken” van veel verschillende bomen in veel verschillende delen van de wereld te vergelijken en samen te stellen, kunnen wetenschappers een blik werpen op voorbije klimaten, voorbij ecosystemen en zelfs voorbij beschavingen.
De geschiedenis van mensen en bomen is al lang met elkaar verweven. In haar nieuwe boek Tree Story, onderzoekt boomringonderzoeker Valerie Trouet dit gedeelde verleden terwijl ze de merkwaardige, ingewikkelde geschiedenis van dendrochronologie beschrijft. Het is een veld dat iets meer dan een eeuw geleden werd geboren, bijna als een hobby voor een astronoom aan de Universiteit van Arizona.
Andrew Douglass was geïnteresseerd in boomringen voor wat ze hem zouden kunnen vertellen over hoe zonnecycli in het verleden het klimaat op aarde hebben beïnvloed. Hij begon een verzameling boomringen te verzamelen die teruggaat tot het midden van de 15e eeuw. Toen begon Douglass een nog oudere gegevensbron te onderzoeken: oude houten balken van Puebloan-ruïnes in het zuidwesten van de VS. Door de patronen in de balken te koppelen aan zijn eigen boomringmonsters, creëerde hij een lange chronologische geschiedenis voor de regio – en zo ontstond de wetenschap van de dendrochronologie. Door deze nieuwe dateringstechniek loste Douglass ook een al lang bestaand mysterie op, waarbij de leeftijden werden berekend voor de verschillende Puebloan-locaties, variërend van de 10e tot de 14e eeuw.
Bomenringen hebben andere cruciale momenten in de menselijke geschiedenis gedocumenteerd, legt Trouet uit. Ongewoon natte jaren van 1211 tot 1225 hebben mogelijk een boost gegeven aan de grassen in de steppe van Centraal-Azië – voer voor de strijdkrachten van Genghis Khan en de sleutel tot de snelle uitbreiding van het Mongoolse rijk. Het ongeluk in de kerncentrale van Tsjernobyl in 1986 heeft zijn sporen nagelaten in de vreemd uitgelijnde houten cellen van overgebleven pijnbomen. Houtpatronen in een viool gemaakt door Antonio Stradivari (en ter waarde van naar schatting $ 20 miljoen) hebben niet alleen de leeftijd van de viool geverifieerd, maar ook de geografische oorsprong.
Boomringgegevens van meer dan 1000 jaar waren ook behulpzaam bij het helpen van wetenschappers bij het reconstrueren van de recente klimaatgeschiedenis van de planeet en bij het benadrukken van de dramatische opwarming die in de vorige eeuw werd waargenomen.
![een diagram met boomringen en overeenkomstige gebeurtenissen](https://www.sciencenews.org/wp-content/uploads/2020/05/060620_reviews_inline_desktop_680.jpg)
![een diagram met boomringen en bijbehorende gebeurtenissen](https://www.sciencenews.org/wp-content/uploads/2020/05/060620_reviews_inline_mobile_680.jpg)
Trouet, lid van het Laboratory of Tree-Ring Research van de Universiteit van Arizona in Tucson, is een dendroclimatoloog; ze gebruikt boomringen om het klimaat van de aarde in het verleden te bestuderen. Ze vertelt over ‘de kick van de jacht’ om de oudste, minst verstoorde bomen op aarde te vinden, met cirkelvormige ringen en groei die alleen verband houdt met veranderingen in het klimaat. Deze bomen hebben haar bijvoorbeeld geholpen om perioden van middeleeuwse droogte in Noord-Afrika te identificeren die verband houden met een grootschalig weerpatroon dat bekend staat als de Noord-Atlantische Oscillatie – ook de waarschijnlijke reden voor een historisch gedocumenteerde periode van warmte in Europa, bekend als de Middeleeuwse klimaatafwijking, stelt ze voor.
Nu onderzoeken zij en haar collega’s boomringen uit Europa om na te gaan hoe de hogesnelheidsstraalwinden die het noordelijk halfrond omringen, in de loop van de tijd zijn veranderd. De golving van de jetstroom – hoe ver zuidelijk deze winden kunnen dalen en krullen – is verbonden met stormpatronen over de noordelijke breedtegraden. Het begrijpen van die verbindingen in het verleden, stelt Trouet, zou aanwijzingen kunnen geven over hoe stormachtige omstandigheden in de toekomst kunnen veranderen, naarmate het klimaat van de planeet verandert.
Tree Story geeft lezers een levendig, soms visceraal gevoel voor het werk van Trouet. Ze beschrijft de schoonheid van kleine houten cellen die kleiner zijn dan een mensenhaar, en het elleboogvet dat nodig is om een boormachine handmatig in het hart van een boom te draaien om een monster op te halen. “Dit vereist nogal wat kracht van het bovenlichaam, vooral als je tientallen bomen per dag boort, en dit komt vaak als een verrassing voor dendro-nieuwelingen.” Trouet’s humor komt ook naar voren als ze beschrijft hoe veldwerk soms wordt aangedreven door hardnekkige testosteron, en hoe ze mannelijke collega’s heeft moeten overtuigen op jacht naar bomen in de bergen dat het oké is om toe te geven dat ze moe, hongerig of koud zijn. ‘Als vrouwelijke wetenschapper kreeg ik 99 problemen, maar in ieder geval verhongeren of doodvriezen om mijn ego te beschermen is er niet één.’
Door het hele boek heen zijn cursieve termen en nuttige definities van wetenschappelijk jargon, zoals “crossdating”, gepatenteerd (het matchen van ringpatronen tussen verschillende bomen, levend of dood, om een consistente chronologie te creëren). Ik vond het vooral leuk om een glimp op te vangen van het vreemde jargon van een boomring: ‘De pit raken’ is de kern helemaal tot aan het oudste deel van een boom; “Koekjes” zijn de ronde dwarsdoorsneden van een omgevallen stam, gesneden met een kettingzaag of een bijl.
Trouet houdt van bomen, maar ze zegt dat ze geen bomenknuffelaar is en dat ze ook niet gelooft dat bomen gevoelig zijn. In plaats daarvan voelt ze zich aangetrokken tot het ontsluiten van de geheimen die de bomen bevatten. ‘Hout is prachtig’, schrijft ze. “En het vinden van bijpassende boomringpatronen is als het oplossen van een puzzel – het is verslavend.”
Kopen Tree Story van Amazon.com. Science News neemt deel aan het Amazon Services LLC Associates-programma. Zie onze FAQ voor meer details.